Adaptarse aos novos tempos

Eis o artigo que me pediron para a Tempos deste mes sobre internet e a propiedade intelectual.

“Na segunda metade do S. XX, para escoitar música había que mercar un CD, para ler unha novela había que mercar un libro en papel e para ver un filme había que mercar ou alugar un DVD. O aviso de prohibición de reprodución aparecía en todos os artigos mais a copia privada acabou sendo un dereito. A técnica avanzou e fixo posíbel reproducir discos e fotocopiar libros na casa. Aínda así era máis barato fotocopiar un libro nunha tenda de fotocopias, polo que a industria editorial acabou conseguindo que se aplicase un canon ás máquinas fotocopiadoras, para subsanar as perdas que as editoras atribuían ao fotocopiado dos seus libros. O canon aplicouse a moitos dispositivos electrónicos que permitían copia e almacenamento de contidos dixitais, e os cartos que xeraba ían parar a asociacións de xestión de dereitos de autor. Autorizaba o canon a libre reprodución dos contidos comerciais? Non, só a copia privada, que pasou a ser un dereito do comprador. En que se baseaba a aplicación do canon entón? Na compensación do “mal” uso que o comprador podía facer da súa compra. Pero entón, pagando o canon lexitimábase ese uso do produto comprado? Tampouco. Paradoxos da vida.

Durante uns anos as entidades de xestión de dereitos manexaron cantidades de diñeiro considerábeis, que repartiron e investiron como consideraron oportuno até que recentemente os seus ingresos comezaron a diminuír de modo alarmante. Foi nese momento cando reclamaron unha lei que as “protexese”.

Entrementres os internautas descubriron que podían partillar contidos a través da rede, que podían organizarse para non repetiren o mesmo traballo innumerábeis veces e que era importante defender o dominio público. Descubriron tamén que as industrias de contidos tiñan un modelo de negocio baseado na distribución física que comezaba a deixar de ter sentido coa revolución dixital.

Empresas como Amazon, Apple, Spotify decidiron aproveitar a oportunidade dixital e comezaron a comercializar novos produtos con novos prezos adaptados a unha clientela que non variara tanto nestes poucos anos pero que contaba con ferramentas de consumo, de compra e de participación das que non dispuña dez ou quince anos atrás. Venda de cancións soltas, libros a prezos reducidos, consumo online de música, filmes e libros sen necesidade de descarga previa, etc.

Ao seu carón, moitas empresas consolidadas no S XX quixeron facerse fortes no seu modelo de negocio de distribución física e trasladaren os seus formatos sen mudanzas a internet, o que moitos chamaron desfortunadamente manteren a súa cadea de valor. A industria da distribución de contidos está en crise como tantas outras simplemente porque xa non funciona, como aconteceu co carbón cando chegou o petróleo, porque non reducir os custos cando é posíbel non leva a ningures.

A lei Sinde non saiu adiante porque a cidadanía non quere que se pechen páxinas web sen a autorización dun xuíz. En internet nin todo é de balde nin se pretende pero é preciso e urxente un debate a fondo sobre as leis de propiedade intelectual que defendan os produtores, os distribuidores e tamén os consumidores de contidos, adaptadas aos novos tempos, aos novos medios e centradas na propia cultura, non unicamente na industria.”

Dixitalización da literatura dun país: o caso islandés

Paul Biba está en Islandia asesorando o goberno para deseñar e poñer en práctica o proxecto de dixitalización dos 50.000 títulos que forman a literatura islandesa. 2 anos, 12 persoas, asesoramento do Internet Archive e financiamento dun mecenas. A idea é poñer á disposición dos lectores para sempre todas as obras literarias islandesas. A única condición para os lectores será probabelmente acceder aos libros de un en un, porque os usuarios tamén forman parte do proxecto e existe interese por monitorizar ao detalle o uso que fan dos contidos que o proxecto pon á súa disposición. Se finalmente se leva a cabo, Islandia sería o primeiro país do mundo que tería toda a súa literatura online.

Sería un proxecto adecuado para a literatura galega? Eu creo que si, por dimensións e por interese, tanto para a industria como para a propia cultura. Iso si, requiriría certos cambios de perspectiva, particularmente no que atinxe ao medio e longo prazo, e unha reformulación dunha industria que aínda non está a atravesar o seu peor momento, mais todo pode chegar, e antes do que pensamos.

O tempo pon a cadaquén no seu lugar, mais a intención con que Islandia está a acometer e tentar resolver os seus serios problemas económicos e financeiros paréceme, desde logo admirábel e con grandes posibilidades de progreso.

Os ebooks nas bibliotecas

Falo con moitas bilbiotecarias preocupadas por se actualizaren e a impresión que tiro é sempre a mesma. Están até arriba de tarefas que saben que xa son obsoletas pero que non se poden simplemente abandonar, senón que precisan dunha reformulación ou dunha reorganización de tempos, espazos e medios. Por outra banda, o préstamo de ebooks é practicamente imposíbel aínda, disque, porque as editoras aínda non teñen decidido como desenvolver a súa venda para as bibliotecas. As experiencias redúcense na maioría dos casos que coñezo ao préstamo de ereaders cargados cunha selección de libros de dominio público; a intención é indiscutibelmente boa, mais o alcance destas propostas é necesariamente escaso, porque non pasa dunha présa a cantidade de lectores que unha biblioteca pode asumir mercar e ademais, polo que vou comprobando de primeira man e percibindo por outros moitos usuarios, son aparellos delicados tanto de corpo como de corazón, o que fai que sexa preciso reinstalarlles o firmware de cando en vez ou envialos ao servizo técnico, sobre todo cando pasan por moitas mans.

Que poden facer as bibliotecas? Está claro que neste momento non poden contar cos catálogos das editoras e que estas, loxicamente, van ofrecerlles os seus produtos, non crear os produtos que as bibliotecas demanden a medida, incluído o DRM de Adobe, do que se di que ten máis dun 40% de transaccións problemáticas. Entón, que se pode facer con poucos recursos se teñen claro que o que teñen que dedicar é tempo ao libro dixital? Realmente moitas cousas, pero eu escollería inicialmente unha: Especializarse en ofrecer libros de dominio público e todos os de licenzas abertas que o permitan, adecuadamente catalogados e con recomendacións por perfís de usuarios. Para isto é preciso:

-Un plan: saber que se pode conseguir cos medios con que se contan nun prazo concreto. Marcar obxectivos e prazos é fundamental, as reunións presenciais non o son.

-Traballar en colaboración. E non é necesario un programa estatal para isto porque existen ferramentas de balde: xestores de proxectos e de tarefas, wikis, blogues, redes sociais. Organizar distintos equipos de traballo cun lugar común de encontro e contar cos usuarios das bilbiotecas que queiran participar; non é preciso ser bibliotecario para colaborar.

-Unha aplicación de lectura online. A poder ser que permita lectura social, aínda que esta sempre se pode desenvolver por outras vías. Hai varias aplicacións libres e, aínda qu eprecisarían certo traballo de desenvolvemento e adaptación, estou certa de que existen persoas e comunidades dispostas a colaborar.

-Organizar todo o catálogo de libre distribución nas 4 linguas do estado engadíndolle a información e os estándares de catalogación de que dispoñen as bibliotecas.

-Usar as estatísticas de préstamos das bibliotecas para elaborar un sistema de recomendacións útil para a comunidade de usuarios.

-Organizar clubs de lectura e actividades de dinamización a través da rede contando, como non pode ser doutro modo, coa comunidade de usuarios para o seu deseño e posta en práctica.

E non é imposíbel, claro que non!

Clubs de lectura, bibliotecas, amigos, conversa…

Hai semanas Amazon anunciou que sería posíbel prestar os ebooks para o Kindle baixo as condicións de que o préstamo se levaría a cabo unha soa vez con cada título, que sería por 14 días e que o propietario do exemplar perdería o acceso ao libro durante o tempo que este estivese prestado. Moitas foron as voces que se levantaron son contra destas restricións; a crítica que subxace é que aínda que che concedan algunha graza, un comprador de contidos en forma de ebook non é posuidor de nada, senón usuario dun servizo que a empresa provedora podería desautorizar en calquera momento. O caso é que xa existe o club oficial de préstamos do Kindle e, tal e como debeu planificar o xigante da distribución de textos, que non de contidos en xeral, está a funcionar disque fantasticamente ben. A clave está, como en tantos asuntos, no número de usuarios activos. Xa non é pensar a cal dos meus amigos lle pode interesar ler o libro que eu merquei e que me ofrecerá a cambio, senón que nunha comunidade grande de lectores, seguro que hai quen ten libros que a min me interesan e, se cadra, até podemos acabar falando deles. Os rankings funcionan, e se se incentiva o préstamo, tamén se incentiva a compra de novos libros que poderás prestar á súa vez.

Breve análise do mercado editorial dixital (I)

Sorprendeume atopar no WSJ a afirmación rotunda de que os sistemas de autoedición dixital están a crear un novo nicho no sector do libro que supón unha ameaza para a industria tradicional. Se ben as vendas de libros en papel caeron o 1.8% en 2009, o equivalente a case 24 millóns de dólares, as de ebooks multiplicáronse por 3 e chegaron aos 313 millóns de dólares, e xa supoñen entre o 5% e o 10% do mercado editorial estadounidense.

En España disque os ebooks non se venden ben e que representan menos do 2% do mercado, pero a verdade é que o catálogo é aínda moi escaso e, de non ser polas editoras de libro técnico, a porcentaxe sería aínda máis baixa. As plataformas estadounidenses comezan a apostar poderosamente pola autoedición: a Kindle Digital Text Platform, que ofrecía até agora o 35% dos ingresos aos autores que se autoeditaban, pasará a cederlles o 70% a partir deste mes, sempre que fixen os prezos dos seus libros por baixo dos 10 $. B&N lanzará este verán Publt!, mais os termos dos contratos de autoedición aínda non foron anunciados. Pola súa parte Apple acaba de lanzar un plan de autoedición e ofrece tamén o 70% aos autores, que teñen liberdade para fixar os prezos dos seus títulos. A experiencia nos di que os prezos por baixo dos 5$ axudan a que os libros se vendan mellor.

Cun pouco de lóxica é fácil entender que moitos autores, sobre todo se contan cunha comunidade de seguidores fieis, prefiran aceptar o 70% de 100.000$, que o 15% , no mellor dos casos, dos 200.000$ que ingresaría unha editora tradicional. Por iso plataformas como Amazon xa teñen conseguido asinar contratos con escritores supervendas como Stephen King. Hai voces que apuntan a que este novo modelo de negocio supón unha ameaza para a industria editorial tradicional en xeral, mais outras argumentan que a ameaza paira só sobre as editoras que non están a desenvolver un plan real de negocio co libro electrónico.

Grandes multinacionais do libro como MacMillan chegaron a retirar os seus catálogos de Amazon hai uns meses porque esta non lles permitía fixar prezos por riba dos 10$. Ao final Amazon tivo que ceder e aceptar o 30% das vendas sobre os prezos libremente marcados polas editoras; é o que se chama modelo axencia. Apple opera de modo similar e esixe ás editoras que non vendan a prezos máis baixos en ningún outro lugar. O resultado é que os prezos dos ebooks das multinacionais son só entre un 15% e un 30% máis baratos que as edicións en papel, e que, se nos contentamos con mercar exemplares usados, estes poden ser depositados no noso domicilio por menos cartos do que custan as versións dixitais. Non é o prezo a única desvantaxe: o DRM incorporado aos exemplares electrónicos empece a compatibilidade entre distintos dispositivos e aplicacións de lectura, e un cambio de máquina por parte do usuario pode facer que teña que deitar no lixo boa parte da súa biblioteca.

Que ofrecen a maiores as grandes plataformas multimarca? O máis importante de todo hoxe en día: un sistema automático de recomendacións baseado nas súas redes sociais, que dificilmente pode chegar a construír e cultivar unha soa editorial, por grande que sexa, porque os usuarios mercan habitualmente libros de distintas marcas, e nin sequera cada autor ten todas as súas obras nun mesmo selo editorial. Dáse o paradoxo de que nunha comunidade como a de Amazon, ou a de Apple, un libro autoeditado pode chegar a ser tan altamente valorado como outro lanzado por unha multinacional, acompañado dunha campaña poderosa de márketing. Apple e Amazon son conscientes do seu poder para chegar aos usuarios porque saben como se chaman, que libros prefiren e incluso que é o que máis valoran en cada obra que mercan.

E que está a acontecer en España? Este será o contido da segunda parte deste artigo: unha análise benintencionada dos pasos dados até agora polas grandes, as medianas e as pequenas editoras en España en xeral e en Galiza en particular, sobre as posibilidades e os limites que os precedentes internacionais supoñen para o noso mercado e os distintos escenarios posíbeis a curto e medio prazo en que nos pode tocar actuar.

Os contidos dixitais no ámbito educativo

Hoxe non é un día de grandes noticias sobre o libro dixital. Está por ver se o iPad acada o mesmo aparente éxito en Europa a partir de maio que nos EUA onde, no primeiro día nas tendas disque vendeu 300.000 unidades. Aínda non comezou a explosión da comercialización de todos eses tablets por baxi dos 300 $ que prometen aparecer no mercado antes do verán e que, con Android á cabeza esperan atinxir unha cota de mercado considerábel e ao mesmo tempo provocar un aumento nas conexións móbiles a Internet e na interconexión sincrónica entre persoas.

A noticia de hoxe para min é que hai varias noticias non especialmente triunfalistas sobre proxectos de inclusión de ereaders e creación de contidos dixitais no ámbito escolar. Tal e como explicou o xefe de contidos de Santillana no último Ficod, as eeditoras levan un tempo a faceren versións en flash dos seus libros de texto para que os profes usen a pizarra dixital na aula, mais isto ten os días contados. Os inmensos depósitos de contidos que atesouraron as editoras durante anos cobran de novo relevancia e convértense nun ben preciado que as novas editoras non poden nin soñar -sempre e cando non se animen a mercalos-. Materiais que se daban por caducos, máis polo soporte en que estaban inseridos que polo seu valor intrínseco, cobran ou poden cobrar nova vida a través da dixitalización e un conveniente proceso de categorización e etiquetado que os coloque á vista nos novos andeis das bases de datos das editoras de contidos educativos. Se a iso sumamos unha interface agradábel, tanto para docentes como para o alumnado, que poida operar como verdadeiro contorno de traballo na aula e na casa, entón a transición para o libro de texto dixital non ten por que doer. Sempre lembro o exemplo dos billetes de avión: se mesmo as persoas que non atopan moitos máis intereses en internet que reducir considerabelmente os gastos nas súas viaxes, son quen de mercar billetes por Internet, entón nada está perdido. É só unha cuestión de ofrecerlles o que queiran mercar, non o que lles queiramos vender.

New e-reader pilot program launched in Germany | The Digital Reader.

Unha historia de prezos

Retrocedamos no tempo: Amazon marca a barreira das novidades en 9.99 $. Algunha editora como MacMillan plántalle cara pero Amazon mantén en liñas xerais o seu criterio. Apple anuncia o iPad e pretende fixar o prezo dos libros. Moitas editoras plantan cara a Apple e esta recúa. Amazon vese obrigada a vender libros máis caros: inclúe un novo produto en catálogo chamado libro enriquecido que, no seu caso, inclúe textos alternativos, entrevistas exclusivas cos autores e materiais audiovisuais en xeral.

Libros electrónicos “enriquecidos”, lo nuevo de Amazon | The Inquirer ES.

A USC publicará vinte libros en formato dixital

O Servizo de Publicacións e Intercambio Científico (SPIC) da Universidade de Santiago (USC), que dirixe Juan Luís Blanco Valdés, vai acometer unha unha decidida aposta polo e-book, o libro electrónico. Actualmente hai unha dialéctica aberta entre o libro impreso e o dixital, pero o director do SPIC ten claro que «hai que ir por aí» para unha serie de publicacións, polo que a USC comezará a edición electrónica con vinte títulos, hai moito tempo xa esgotados, que serán comercializados como libros electrónicos.

víaA USC publicará vinte libros en formato dixital – AGE – Asociación Galega de editores.

Aldiko: ler libros en Android

Como dicía na aotación anterior, se queres ler libros en formato ePub en Android, recoméndoche Aldiko que, aínda que non sincroniza por wifi con Calibre, ten para min a mellor interface de lectura de libros para móbiles que coñezo. Encántame a transición de páxinas tan suave, a facilidade para regular a intensidade da luz, e ademais é de balde.

O deseño cadrado que aparece nesta anotación é un código QR. Se instalas no teu teléfono un lector de códigos e o escaneas, abrirase o navegador do teu móbil e dirixirate directamente á sección do Market de Android onde podes descargar o lector de libros Aldiko. Pode crearse un código QR para partillar con facilidade calquera páxina web a través das múltiplas ferramentas que existen en Internet.

Como crear un ePub

Nate ten toda a razón. Se queres crear un ePub non tes máis que facer o seguinte:

1.-Arrastrar un arquivo (DOC/HTML/PDF) dentro de Calibre.

2.- Seleccionar conversión a ePub en Calibre.

3.- Incluír metadatos e imaxe de capa.

As florituras deixarémolas para outro día, pero aproveito para comentar que se tes un teléfono con Android, podes baixar do market unha app para ler libros -na seguinte anotación porei a miña preferida- e formatalos co calibre para lelos no móbil. Calibre permite a sincronización por wifi para subir os libros ao teu móbil sen andar conectándoo ao pc, pero en Android parece que aínda non funciona demasiado ben a cousa.